Bireysel emeklilik nedir?

Bireysel Emeklilik Sistemi bütün teknik tabirlerin ötesinde Devlet tarafından desteklenen ve bütün hakların özellikle katılımcı kontrolünde olduğu vergi avantajlı keyifli bir kumbaradır. Elbette ki bireylerin Emeklilik dönemlerinde maddi ve manevi olarak huzur içinde olmalarını sağlamayı amaçlayan özel bir emeklilik sistemi ve uzun vadeli yatırımı öngörmekle beraber vergisel olarak desteklenen bir birikim ve yatırım alternatifidir.

Kumbara tarifi bireysel emeklilik sistemini çok güzel açıklamaktadır. Bir kumbaranız olduğunu hayal edin; istediğiniz zaman istediğiniz kadar içine para atıyorsunuz geleceğiniz için. İstediğiniz zaman atmıyorsunuz, bazen daha fazla bazen daha az katkı yapıyorsunuz. Bu para ile isterseniz emekliliğe kadar birikim yapıyorsunuz isterseniz daha önce başka ihtiyaçlarınız için kullanıyorsunuz. Üstelik siz her para attığınızda devlet de sizin için ek para atıyor kumbaranıza. Devlet, denetimlerle birikiminizi koruyup hem de vergi avantajı sunuyor.

Neden bireysel emeklilik yaptırmalıyız?

• Öncelikle biliyoruz ki emeklilik döneminde sosyal güvenliğin size sağlayacağı imkanlar çok kısıtlı; emeklilik döneminizde rahat etmek istiyorsanız BES tercih edebilirsiniz. Şu ana kadar yaklaşık 5.6 milyondan fazla kişi geleceğini düşünerek sisteme girdi.

• Vergi avantajlarından ve devlet katkısı uygulamasından dolayı Bireysel Emeklilik sistemi oldukça başarılı bir birikim sistemi haline geldi. 12 yılda 19 emeklilik şirketinin müşterileri devlet katkısı fonları ile birlikte yaklaşık 43 Milyar TL birikim yaptı.

• Hiç bir yatırım aracında sadece siz yatırım yapıyorsunuz diye yatırımınıza %25 ek katkı gelmez. 2013 yılından bu yana hayatımıza Devlet Katkısı girdi.

• Bireysel Emeklilik Sisteminde masraflar yani giderlerin üst limitleri devlet tarafından sınırlandırıldığından oldukça düşük giderli bir yatırım aracıdır.

• Tüm kararları, tercihleriniz doğrultusunda kendiniz alabilirsiniz.

Bireysel emeklilikte devlet güvencesi var mı?

Bu soru hem evet hem hayır olarak yanıtlanabilir. Çünkü Devlet Güvencesi kavramına bankalarda olduğu gibi bakarsak hayır dememiz gerekir. Ancak “paramın batmasına karşı Devlet bir önlem almış mı?” sorusunun cevabı olarak bakarsak cevabımız evet.

Hızlıca özetlemek gerekirse; Bankalarda 100.000 TL’ye kadar mevduat güvencesi vardır yani paranızın bulunduğu banka iflas ederse Devlet 100.000 TL’ye kadar olan kısmını karşılar fazlası için sorumluluk almaz. Bu uygulama Emeklilik şirketleri için geçerli değildir. Ancak Emeklilik Şirketleri için öyle bir sistem kurulmuş ki aslında daha güvenli bir sonuç çıkıyor.

Devlet Emeklilik Şirketlerine ait fonların günlük olarak Takasbank’ta günlük olarak bloke edilmesi ve şirketin öz varlıklarından ayrı tutulması şartını koymuştur. Yani Emeklilik Şirketiniz iflas ederse paranız halen Takasbank’ta duruyor olacak. Üstelik bankalardaki gibi 100.000 TL’ye kadar sınırlı bir güvence değil paranızın tamamı koruma altında kalmakta.

Bireysel emeklilikte şikayetim var nereye başvuru yapabilirim?

Bireysel emeklilik şirketleri yapılarından ve kanun koyucunun atfettiği önemden dolayı en çok denetlenen sektörü oluşturmaktalar.

"Emeklilik ve Hayat & Ferdi Kaza sigortası" ruhsatını Hazine’den alan emeklilik şirketleri bu konuda hazine tarafından denetlenir.

Fon kurma iznini SPK’dan yani Sermaye Piyasası Kurulundan alan bu şirketler bütün fon işlemleri ile ilgili olarak SPK tarafından denetlenir.

Hazine tarafından emeklilik şirketleri işlemleri için kurulması sağlanan EGM yani Emeklilik Gözetim Merkezi tarafından günlük olarak bütün işlemleri için denetlenir.

Bu yapı nedeniyle Bireysel Emeklilik müşterisinin birikimi bir çok denetim kurulu tarafından denetlenir ve müşterinin birikiminin güvencede olması sağlanır.

Aldığınız üründen şikayetçi misiniz? Hızlıca şirketinize  şikayetinizi iletebilirsiniz.

Aldığınız paketle yada basit uygulamalarla ilgili bir problemse Tüketici Hakem Heyetlerine başvuru yapabilirsiniz.

Şirketle, hatalı olduğunu düşündüğünüz uygulamalarla, gecikme yada hak ihlalleriyle kısaca her konu ile ilgili olarak Emeklilik Gözetim Merkezi’ne ulaşabilirsiniz.

Ya da daha üst makamlar olan SPK ve Hazine sizin için bir alternatif olabilir.

Ayrıca Emeklilik şirketleri Türkiye Sigorta Reasürans ve Emeklilik Şirketleri birliğine üye olduğu için birlik bünyesindeki Tahkim komisyonu da sorununuza çare olabilir.

Devlet katkısı nedir?

Devlet Katkısı; Devletin “ileride emeklilik döneminizde büyük bir finansal problem yaşayacaksınız gelin bende yardım edeyim bu konuyu çözelim” demesidir.

“Bu fonlarda ülke olarak oldukça önemli bir para biriktirdik ve bu ekonomi için çok önemli, gelin tasarrufu arttıralım” demesidir. Ve en önemlisi bu sistem o kadar önemli, güvenli ve değerli ki Devlet olarak ben burayı destekliyorum mesajının ifadesidir.

Devlet Katkısı konusuna uygulama olarak bakarsak, Devlet Katkısı; Bireysel Emeklilik Sisteminde katılımcıların kendi hesaplarına yatırdığı katkı paylarına ek olarak Devletinde katkı yapmasıdır. Bu katkı her katkı payının %25’i kadardır ve yıl toplamında da Yıllık Brüt Asgari Ücretin %25’ine kadar Devlet bu desteği sürdürür.

Hesabınıza ayrıca yatan bu rakam yine fonlarda işler ve artmaya devam eder. Yani BES hesabınıza 1000 TL yatırdığınızda Devlet sizin için 250 TL katkı yapar ve bu 250 TL sitemde bulunduğunuz sürece artmaya devam eder. Tabi ki kanun koyucu suistimali engellemek ve devamlılığı sağlamak için bu paranın kademeli olarak hak edişini sağlamıştır.

Devlet katkısı uygulaması kaldırılabilir mi?

Bu sorunun cevabı “evet”! Elbette ki kanunla gelen bir uygulama yine bir kanun değişikliği ile kaldırılabilir. Yani Devlet “ben şu ana kadar yatırılan katkı paylarına %25 ek katkı yaptım ama şu andan sonra yatırılacak olanlara bu katkıyı yapmayacağım” diyebilir. Ancak burada esas soru bu değildir. Esas soru “Devlet Katkısı uygulamasını Devlet kaldırmak ister mi? “ olmalıdır.

Konuya bu şekilde cevap verirsek, cevap bu ekonomik şartlarda çok net bir şekilde “hayır” olacaktır. Devlet bu uygulamayı kaldırmak istemeyecektir çünkü temel olarak baktığımızda her ülkenin paraya yani iç yada dış kaynağa ihtiyacı vardır. Ve her ülke iç borçlanmasını yapabilmek için Hazine Bonosu ve Devlet Tahvili piyasaya sürer. Bu tahvil ve bonolara talep olursa sorun yoktur ancak olmazsa çare dış borçlanma olacaktır ki maliyeti çok daha fazladır. İşte tam bu noktada BES çok önemli bir etki yaratmaktadır.

Günümüzde BES fonlarında birikmiş olan olan yaklaşık 43 Milyar TL paranın çok büyük bir kısmı Bono ve tahvil gibi iç borçlanma kağıtlarına, geri kalanı ise yine büyük oranda altın, mevduat, katılım belgesi, hisse senedi gibi yerli yatırım araçlarına yatırım yapılmaktadır.

Yani her ay 5,6 milyon katılımcı el kaldırıp ben bono, tahvil ve diğer yerli yatırım araçlarından almak istiyorum diyor. Üstelik Devlet Katkısı uygulaması bu talebi inanılmaz ölçüde yükseğe taşıdı. Sizce cari açık ile mücadele eden, düzenli iç borçlanmaya ihtiyaç duyan bir ülkede ve tasarruf yapması hayati önem taşıyan bir ülkede, BES bu ihtiyacı Devlet Katkısının etkisi ile karşılarken bu uygulamayı kaldırmak, normal şartlar altında değerlendirilebilir bir ihtimal olarak gözükmemektedir.

Bireysel emeklilik sisteminde katılımcının hakları nelerdir?

Bireysel Emeklilik Sistemi öyle bir sistem ki bütün hakların katılımcıya ait olduğu yani gücün katılımcıda olduğu şekilde tasarlanmıştır.

Bir Bireysel Emeklilik Aracısı aracılığı ile 19 emeklilik firmasından birinde Bireysel Emeklilik hesabınızı açtırdınız ve o anki bütçenize göre bir katkı payı belirlediniz. Mesela ben her ay 500 TL birikim yapmak istiyorum ve şu fonlarda bu birikimin işletilmesini istiyorum demiş olun;

- İstediğiniz zaman katkı payınızı yükseltebilir yada düşürebilirsiniz ve hatta ikinci bir talimatınıza kadar katkı payı yatırmaya ara verebilirsiniz.

- Bir süre birikim yaptınız, amacınız emekliliğe kadar biriktirmekti ama o an acil paraya ihtiyacınız var sözleşmenizi Emekliliğe Hak Kazanmadan da olsa iptal edebilir sistemden ayrılabilirsiniz.

- İlk baştan bir fon dağılımı belirlemiştiniz yani paramı A, B ve C fonları içerisinde işletin demiştiniz ama fikrinizi değiştirdiniz. Fon değiştirme hakkına sahipsiniz. Sadece basit bir talep ile paranızın A,B,C değil de örneğin D ve E fonunda işlemesini sağlayabilirsiniz.

- İlk baştan bir Emeklilik Planı seçmiştiniz ve bir üst yada bir alt plana geçmek istiyorsunuz. Hemen Plan değişikliği hakkınızı kullanabilirsiniz.

- Ya da ilk başta anlaştığınız Emeklilik Şirketinin hizmetini beğenmediniz hemen başka bir emeklilik şirketine geçmeniz mümkün. Aktarım Hakkına sahipsiniz.

- Diğer yandan Emeklilik Hakkınız var. Bu hakkı elde ettiğinizden sistemden en avantajlı şekilde ayrılma hakkına sahip oluyorsunuz.

- Emeklilik hakkını aldıktan sonra birikimlerinizin toplu olarak ödenmesini veya Programlı Geri Ödeme ve Yıllık gelir Sigortası gibi ürünlerle devam etme gibi taleplerde bulunmanız mümkün.

Emeklilik yatırım fonlarının özellikleri nelerdir?

Emeklilik Yatırım Fonları, Bireysel Emeklilik Şirketleri tarafından kurulan ve Portföy Yönetim Şirketleri tarafından yönetilen, bireysel emeklilik hesaplarına yatırılan katkı paylarının riskin dağıtılarak işletilmesini sağlayan fonlardır. Seçtiğiniz fona göre birçok yatırım aracını bu fonlar üzerinden kullanabilir, profesyonel Portföy Yönetim Şirketleri’nin teknik bilgisinden yararlanabilir ve istediğiniz zaman farklı fonlara geçerek yatırımınızı çeşitlendirebilirsiniz.

Kanuni ve teknik olarak bankalardan aşina olduğunuz Yatırım Fonlarından katılımcı açısından önemli bir farkı olmayan bu fonların en önemli ayırt edici özelliği Bireysel Emeklilik Sisteminin vergi uygulamasından dolayı doğar.

- Birincisi Devlet Bireysel Emeklilik Fonlarından vergi almamaktadır. Bu nedenle doğal olarak vergi alınan diğer fonlardan daha iyi getiri sağlama ihtimali yüksektir.

- İkincisi ise siz sistemde iken Devlet sizden vergi almaz ve bu vergiyi çıkış anında alır. Yani sistemde iken o alınmayan verginin de getirisini elde ettiğiniz için diğer fonlara oranlar karlı çıkarsınız.

Bireysel emeklilikte emeklilik hakkı nedir?

“Emeklilik Hakkı” teknik olarak sistemde 10 yılınızı doldurmuş olmanız ve 56 yaşınızı doldurmuş olmanız halinde elde ettiğiniz, size toplu para, programlı geri ödeme yada yıllık gelir sigortası gibi haklar sağlayan bir hak olarak tanımlanır. Ancak esas olarak “Emeklilik Hakkı” Bireysel Emeklilik Sisteminden en avantajlı şekilde ayrılma hakkıdır.

En düşük vergi, en yüksek devlet katkısı hak edişi, en düşük giderler ve bunun sonucunda en yüksek gelir ile sözleşmenizi sonlandırmanızı sağlayan haktır. Bu hakkı elde ettikten sonra emeklilik döneminiz için toplu paramı isteyeceksiniz, programlı geri ödeme anlaşması mı yapacaksınız yoksa sizin için yıllık gelir sigortası mı anlamı olacak karar veriyor olursunuz. Bunları bugünden kestirmek yada kararlaştırmak mümkün olmayabilir ama aklınızda “en avantajlı şekilde ayrılma hakkı” kalırsa geleceğiniz için doğru bir algı edinmiş olursunuz.

Bireysel emeklilik yatırım aracı olarak kullanılabilir mi?

Evet, Bireysel Emeklilik Sistemi iyi bir yatırım aracı olarak kullanılabilir.

Bu sistem ilk aşamada “emeklilik” amacıyla yani emeklilik döneminde anlamlı miktarda birikiminiz olması amacıyla kurulmuş olsa da orta vadeli yatırım olarak kullanmakta mümkündür. Çünkü zamanla artan fon getirileri ve performansları, azalan ve azalmakta olan sistemi kullanma maliyetleri yani giderler, vergisel avantajlar, belirli bir limite kadar olan haciz edilemezlik, TakasBank güvencesinden dolayı paranızın tamamen güvencede olması ve son olarak devlet katkısı uygulaması bu sistemi iddialı bir yatırım aracına dönüştürmüştür.

Her fon gibi BES fonlarının da zaman zaman artı ve eksi performans sağladığını, fonun dönemsel olarak eksi gitmesinin bir problem olmadığını, önemli olanın fon değişikliği yada fondan çıkışın (yani sözleşme iptalinin) fonun artı değer sağladığı döneme denk getirilmesi olduğunu unutmamak gerekir.

Bireysel emeklilik şirketi ne iş yapar?

Bireysel Emeklilik Şirketleri tam olarak Aracı şirketlerdir ve sistemde aracılık yaparlar.

Fon kuruluşlarını ve fonun yatırım kısıtlarını SPK belirler, EGM sürekli ve düzenli denetleme yapar, TakasBank sistemdeki parayı saklar, Portföy Yönetim Şirketleri Fonları yönetir, Türkiye Sigorta Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği  hem bilgi desteği sağlar hem de etik değerlerin oluşmasını sağlayıp Tahkim Komisyonları ile ihtilaflara çözüm sunar, Emeklilik Danışma Kurulu sektörün stratejisini belirler.

Geriye sadece ve sadece müşterinin Bireysel Emeklilik Sözleşmesi aracılığı ile bu sisteme katılmasını sağlayıp, operasyonu yürütmek ve hizmet sağlamak kalır ki bu görev Bireysel Emeklilik Şirketlerine aittir.

Bireysel emeklilik şirketleri arasındaki farklar nelerdir?

Bireysel Emeklilik Sistemine baktığımızda aracılık görevini yürüten 19 tane Hazineden Bireysel Emeklilik Ruhsatını alıp sorumluluğunu yerine getirecek kadar güçlü şirket görürüz.

Sistemde ki giderlerin üst limitini Devletin belirlediği düşünülürse bu şirketler arasında anlamlı bir fark göremezsiniz. Diğer yandan her firma size çeşitli yan haklar sunar. Bunlar ambulans, sağlık kulübü, çeşitli indirimler gibidir. Burada da birçok şirket benzeşmektedir. Burada da çok anlamlı bir fark göremiyoruz.

Katılımcıların en çok dikkatini çeken diğer yandan da en çok karmaşa yaratıp karar vermelerini zorlaştıran kısım olan Fon Performanslarına objektif olarak bakarsak burada da büyük farklar göremiyoruz. Çünkü her şirketin fonları dönem dönem iyi dönem dönem eksi performans gösteriyor ki genel toplamda önemli olan sizin hangi dönemde hangi fonda durduğunuz oluyor.Yani sürekli artı performans gösteren fon diye bir şey yok.

Bütün bunları bir kenara koyarsak anlamlı bir fark olarak geriye sadece hizmet ve danışmanlık kalitesi kalıyor. Yani sizi düzenli bilgilendirebilen, taleplerinizi en hızlı karşılayan, bire bir hizmet vermeyi başaran, doğru iletişim ile ürününü doğru şekilde kullanmanızı sağlayan şirket gerçekten fark yaratıyor. Sonuç olarak Emeklilik Şirketleri arasındaki en anlamlı fark hizmettir diyebiliriz.

Bireysel emekliliğim var nasıl takip etmeliyim?

Bu konu sistemin güvenilirliğinin ve şeffaflığının da bir kanıtı oluyor. Çünkü bilgileriniz Emeklilik Şirketinde bulunduğu gibi günlük olarak Emeklilik Gözetim Merkezinde de bulunuyor ve fonlarınızla ilgili bilgiler fonlar günlük olarak TakasBank' ta bloke edildiğinden TakasBank‘ ta da kayıt altına alınıyor.

Yani emeklilik sözleşmeleriniz ile ilgili olarak çalıştığınız bir yada birden fazla emeklilik şirketini arayarak bilgi edinebileceğiniz gibi, sözleşmelerin hepsi ile ilgili olarak EMG’den, Fonlarla ilgili olarak da TakasBank ‘tan rahatlıkla bilgi alabilirsiniz. Hepsinin iletişim bilgilerine internetten ulaşmak mümkün.

Dış bağlantılar

http://www.egm.org.tr/ (Emeklilik Gözetim Merkezi)

https://www.takasbank.com.tr

Kaynakça

Bireysel Emeklilik Uzmanı Şahap Tokgöz